Odchylenia księgowe (en: Accounting variance) powstają w sytuacjach,
gdy rzeczywiste koszty, przychody lub inne dane finansowe różnią się
od wartości zaplanowanych, standardowych lub uzgodnionych.
2. Kiedy powstają odchylenia ?
2.1 Zakupy surowców i materiałów
* Odchylenia cenowe (Purchase Price Variance):
Różnica między zaplanowaną/standardową ceną zakupu a rzeczywistą ceną zapłaconą
za surowce lub materiały.
Przykład:
Planowana cena jednostkowa surowca wynosi 10 zł, ale rzeczywista cena zakupu wynosi 12 zł.
* Odchylenia ilościowe (Purchase Quantity Variance):
Różnica między zamówioną ilością materiałów a ilością faktycznie dostarczoną i zaksięgowaną.
Przykład:
Zamówiono 100 kg materiału, ale dostarczono i zaksięgowano 95 kg.
Patrz też:
Odchylenia od cen zakupu
2.2 Produkcja
* Odchylenia materiałowe (Material Usage Variance):
Różnica między standardowym zużyciem materiałów a rzeczywistym zużyciem w procesie produkcji.
Przykład:
Standardowo na wyprodukowanie jednego wyrobu potrzebne jest 5 kg surowca,
ale rzeczywiście zużyto 6 kg.
* Odchylenia w kosztach pracy (Labor Variance):
Różnica między zaplanowanymi kosztami pracy a rzeczywistymi kosztami pracy związanymi z produkcją.
Przykład:
Praca miała zająć 10 godzin po stawce 20 zł/godz., ale faktycznie zajęła 12 godzin.
* Odchylenia w wydajności pracy (Efficiency Variance):
Różnica wynikająca z różnej wydajności pracowników lub maszyn w porównaniu do zaplanowanego standardu.
Przykład:
Planowano produkcję 50 jednostek na godzinę, ale wyprodukowano 45 jednostek.
2.3 Sprzedaż
* Odchylenia cenowe (Sales Price Variance):
Różnica między planowaną ceną sprzedaży a rzeczywistą ceną, po której produkt został sprzedany.
Przykład:
Cena jednostkowa planowana wynosiła 100 zł, ale produkt został sprzedany za 90 zł.
* Odchylenia ilościowe (Sales Volume Variance):
Różnica między planowaną ilością sprzedanych produktów a rzeczywistą ilością sprzedaży.
Przykład:
Planowano sprzedaż 1000 sztuk, ale sprzedano 850 sztuk.
2.4 Magazyn i zapasy
* Odchylenia związane z inwentaryzacją (Inventory Variance):
Różnica między rzeczywistymi stanami magazynowymi a stanami zapasów wynikającymi z ksiąg lub systemu ERP.
Przykład:
W magazynie powinno być 100 jednostek produktu, ale inwentaryzacja wykazała 95 jednostek.
* Odchylenia wartości zapasów (Inventory Valuation Variance):
Różnica między planowaną wartością zapasów (na podstawie standardowych cen) a rzeczywistą wartością (np. na podstawie cen zakupu).
Przykład:
Zapasy miały wartość księgową 10 000 zł, ale ich rzeczywista wartość wynosi 12 000 zł.
Patrz też:
Odchylenia w wycenie zapasów
2.5 Koszty pośrednie i narzuty
* Odchylenia w alokacji kosztów pośrednich (Overhead Variance):
Różnica między zaplanowanymi kosztami pośrednimi (np. koszty ogólne produkcji) a kosztami rzeczywistymi.
Przykład:
Zaplanowano koszty ogólne na poziomie 20 000 zł, ale rzeczywiste koszty wyniosły 22 000 zł.
* Odchylenia w narzutach (Absorption Variance):
Różnica między rzeczywistym rozliczeniem kosztów pośrednich na produkty a planowanym narzutem.
Przykład:
Planowano rozliczyć 10 zł kosztów ogólnych na jednostkę, ale rzeczywista wartość wyniosła 12 zł.
Patrz też:
Rachunkowość firm produkcyjnych
2.6 Transport i logistyka
* Odchylenia kosztów transportu (Freight Cost Variance):
Różnica między planowanymi kosztami transportu a rzeczywistymi kosztami.
Przykład:
Transport planowano na 500 zł, ale rzeczywiście kosztował 600 zł.
2.7 Finanse i waluty
* Odchylenia kursowe (Exchange Rate Variance):
Różnica wynikająca ze zmiany kursu walutowego między momentem zakupu a zapłatą faktury.
Przykład:
Planowano zapłatę 1000 USD po kursie 4,5 PLN/USD, ale kurs wyniósł 4,6 PLN/USD.
* Odchylenia płatności (Payment Variance):
Różnica między zaksięgowaną należnością a faktycznie otrzymaną kwotą z powodu np. różnic w uzgodnieniach lub rabatach.
2.8 Budżet i planowanie
* Odchylenia budżetowe (Budget Variance):
Różnica między budżetowanymi wydatkami/przychodami a rzeczywistymstymi wynikami.
Przykład:
Zaplanowano budżet na marketing w wysokości 50 000 zł, ale wydatki wyniosły 60 000 zł.
2.9 Projekty i inwestycje
* Odchylenia kosztów projektowych (Project Cost Variance):
Różnica między planowanymi kosztami realizacji projektu a rzeczywistymi kosztami.
Przykład:
Planowano koszty projektu na poziomie 100 000 zł, ale rzeczywiste koszty wyniosły 120 000 zł.
2.10 Inne sytuacje operacyjne
* Odchylenia w wyniku błędów operacyjnych:
Błędne dane wprowadzone do systemu (np. błędne ceny, ilości, lub daty) mogą generować różnice.
* Odchylenia związane z opóźnieniami:
Opóźnienia w dostawach lub realizacji sprzedaży mogą wpływać na koszty i odchylenia.
Te odchylenia mogą być analizowane w systemie ERP (np. Trawers ERP)
za pomocą raportów finansowych i operacyjnych. To pozwala firmie zidentyfikować
przyczyny różnic i podejmować działania naprawcze.