Zleceniowy rachunek kosztów

1. Opis ogólny 2. Zleceniowy rachunek kosztów (ZRKN) 2.1 Opis ogólny 2.2 Konta księgowe Produkcja w toku (en: WIP Work in Process) Rozliczenie kosztów pośrednich (en: Factory Overhead Control) Koszty pośrednie naliczone (zaabsorbowane) (en: Factory Overhead Applied) 2.3 Księgi pomocnicze Kartoteka zleceń (en: Work Order Cost Card) Kartoteka magazynowa (en: Inventory Card) 3. Architektura systemu ustalania kosztów wytworzenia 4. Alternatywne systemy rozliczania kosztów ABC Rachunek Kosztów Działań RCA Zasobowy rachunek kosztów 5. Tematy powiązane Załącznik: Ewidencja księgowa

1. Opis ogólny

1. W przedsiębiorstwach produkcyjnych przekształca się materiały w wyroby. W produkcji uczestniczą ludzie i maszyny. Wyroby zostają sprzedane. 2. Podstawowym zadaniem rachunkowości firm produkcyjnych (en: Manufacturing Accounting) jest ustalenie kosztów jednostkowych (en: Per unit) wytworzenia wyrobów sprzedanych. Koszty w systemie produkcji Koszty produkcji na przykładach 3. Aby wykonać to zadanie, system rachunkowości gromadzi koszty wytworzenia w trzech podstawowych kategoriach: (1) Koszty bezpośrednie materiałów (2) Koszty bezpośrednie robocizny (3) Koszty pośrednie Koszty bezpośrednie można odnieść bezpośrednio do wyrobów. Koszty pośrednie, to pozostałe koszty, których nie można bezpośrednio odnieść do wyrobów. Obliczanie kosztów pośrednich 4. Koszty pośrednie rozdzielane są (alokowane) wg różnych kluczy podziałowych między produkcję w toku i wyroby gotowe. 5. Na koniec okresu następuje ustalenie kosztów wyrobów gotowych wytworzonych w tym okresie. Wycena przychodu z produkcji Kalkulacja kosztów wytworzenia 6. W przedsiębiorstwach produkcyjnych występują trzy rodzaje zapasów: (1) materiały (surowce) (2) produkcja w toku (3) wyroby gotowe Zarządzanie zapasami

2. Zleceniowy rachunek kosztów normatywnych (ZRKN)

2.1 Opis ogólny

Zleceniowy rachunek kosztów (en: The Job Order Cost Accounting System) służy do ewidencji (gromadzenia) kosztów poniesionych na wytworzenie konkretnego produktu lub partii produktów oraz pomaga ustalić jednostkowe koszty wytworzenia. Ewidencja prowadzona jest w systemie rachunku kosztów normatywnych. Rachunek kosztów normatywnych daje możliwość kontroli kosztów według norm, ustalania odchyleń od kosztów rzeczywistych i analizowania przyczyn odchyleń. Rachunek kosztów normatywnych można zastosować w takiej działalności produkcyjnej, w której możliwe jest ustalenie norm zużycia materiałów bezpośrednich do produkcji wyrobów, liczby roboczogodzin lub maszynogodzin, a tym samym kosztów robocizny w produkcji podstawowej. ZRKN obejmuje: * Dokumenty * Procedury * Konta w planie kont * Księgi pomocnicze Architektura kont oraz przepływ danych z ksiąg pomocniczych do Księgi Głównej (KG) powinien być tak zaprojektowany, aby zapisy w KG były możliwie syntetyczne. Aby służyły do sprawozdawczości a nie do podejmowania bieżących decyzji operacyjnych.

2.2 Konta księgowe

Plan kont KG Księga Główna

Produkcja w toku (en: WIP Work in Process)

Wartość poniesionych nakładów na produkcje, która nie została zakończona, tzn. nie wróciła do magazynu w formie produktów wytworzonych. W programie Trawers, wartość WIP można ustalić: a) Na kontach księgowych b) Na podstawie zapisów w kartotece zleceń produkcyjnych c) Na podstawie danych transakcyjnych (dokumentów) JC Raporty. Koszty zleceń ----------------------------------------------------------------------- Wartość WIP = Koszty zarejestrowane [-] Koszt produktów przychodowanych ----------------------------------------------------------------------- (lub wykonanych usług) W przedsiębiorstwach produkcyjnych nie zalicza się bezpośrednio w koszty okresu obliczeniowego wydatków na materiały, wynagrodzenia itp. koszty. Poniesione wydatki gromadzi się w wyprodukowanych i produkowanych wyrobach. Dopiero przy sprzedaży wyrobów można zaliczyć poniesione wydatki jako koszty wytworzenia. W przedsiębiorstwach produkcyjnych wyróżnia się trzy rodzaje zapasów: * Wyroby gotowe, które zostały przetworzone, zawierają nakłady operacyjne * Materiały, które nie są przetworzone * Produkcja w toku, którą stanowią pozycje w trakcie przetwarzania Podczas przetwarzania, ponoszone nakłady zwiększają wartość produkcji w toku. Materiały, koszty robocizny i usług kooperantów oraz koszty pośrednie 'płyną' do wytwarzanych wyrobów. Po wytworzeniu i przyjęciu do magazynu wyrobów gotowych, ustalona wartość (wycena przychodu) 'wypływa' z produkcji w toku do zapasów wyrobów. Wytworzony produkt może być sprzedany (wyrób gotowy) lub znów wydany na produkcję (pół-produkt). Produkt wydawany do sprzedaży lub na zlecenie produkcyjne wyceniany jest wg wartości ustalonej podczas przychodu z produkcji. Produkcja w toku zapisywana jest w kartotece zleceń ZP oraz w Księdze Głównej. Na koncie księgi głównej KG gromadzi się koszty poniesione na zlecenia. Gdy zlecenie zostaje zakończone i produkt wytworzony, to wyksięguje się cześć kosztów (zmniejsza się saldo) o kwotę równą kosztom wytworzenia produktu. Koszt wytworzenia ustalany jest na podstawie zapisów w karcie zlecenia. Ustalony koszt jednostkowy wytworzenia mnoży się [*] razy ilość wytworzonych produktów. Saldo konta Produkcja w toku (WIP) pokazuje wartość produkcji niezakończonej. Koszty produkcji w toku gromadzone sa na kartach zleceń w ZP oraz na kontach księgowych w KG. Ewidencja produkcji w toku pozwala na ustalenie rzeczywistych dochodów na koniec okresu. Gdyż koszty odejmowane są tylko od tych przychodów, na których uzyskanie zostały poniesione. Bez ustalenia wartości produkcji w toku, zgromadzone dane przekazują fałszywe informacje. Np. jeden okres może być bardzo dochodowy (wysoka sprzedaż wyrobów produkowanych w poprzednich okresach) lub niedochodowy (naliczono koszty produkcji a nie ma sprzedaży). Patrz: Koszty WIP. Produkcja w toku Koszty w systemie produkcji Organizacja ksiąg rachunkowych

Rozliczenie kosztów pośrednich (en: Factory Overhead Control)

Konto ma dwie funkcje: 1. Gromadzenie poniesionych, rzeczywistych kosztów pośrednich. 2. Ustalenie różnicy (odchyleń) między poniesionymi kosztami pośrednimi rzeczywistymi a naliczonymi normatywnymi. Różnice ustala się na koniec okresu i zapisuje się (rozdziela) zwykle na trzy konta: Produkcja w toku, Produkcja zakończona (en: Finished Goods) i Koszt wytworzenia produkcji sprzedanej (en: COGS). Na koniec okresu konto wykazuje saldo zerowe.

Koszty pośrednie naliczone (zaabsorbowane) (en: Factory Overhead Applied)

Na tym koncie gromadzi się normatywne (a więc nie rzeczywiste) koszty pośrednie. Te same kwoty zapisuje się na koncie: --> Produkcja w toku P. Jak przydziela się (alokuje) koszty pośrednie do wytwarzanych produktów ? O. Koszty pośrednie przydziela się wg klucza rozliczeniowego a jako bazę przyporzadkowania przyjmuje się robociznę bezpośrednią. Tj. przyjmuje się, że koszty pośrednie są proporcjonalne do liczby godzin bezpośrednich produkcji.

2.3 Księgi pomocnicze

Księga główna i księgi pomocnicze

Kartoteka zleceń (en: Work Order Cost Card)

W kartotece w ZP, dla każdego zlecenia, prowadzona jest oddzielna karta, na której zapisuje się koszty poniesione na zlecenie. Kartoteka zleceń produkcyjnych Te same koszty zapisuje się także na koncie w KG: Produkcja w toku. Równoległy zapis na dwóch urządzeniach pozwala na sprawdzenie kompletności zapisów. Np. na koniec okresu można sprawdzić czy zapisy końcowe są zgodne na obu urządzeniach. Koszty w karcie zlecenia zapisuje się w podziale, na co najmniej: ---------------------------------------------------------------------- * Materiały (en: Materials) * Robocizna bezpośrednia (en: Direct Labor) * Naliczone normatywne koszty pośrednie (en: Applied Factory Overhead) ---------------------------------------------------------------------- Zapisy umożliwiają ustalenie kosztów wytworzenia produktów niezakończonych oraz pozwalają ustalić koszty produkcji (zleceń) zakończonych. Patrz wyksięgowania kosztów produkcji zakończonej z konta: Produkcja w toku.

Kartoteka magazynowa (en: Inventory Card)

W kartotece w MG, dla każdego asortymentu, prowadzona jest oddzielna karta, w której zapisuje się stany i obroty materiałów (surowców), pól-wyrobów i wyrobów gotowych. Zarządzanie zapasami

3. Architektura systemu ustalania kosztów wytworzenia

Zadaniem systemu jest ustalanie kosztów wytworzenia wyrobów sprzedanych. W programie Trawers jest zleceniowy rachunek kosztów normatywnych (ZRKN). System ten pozwala ustalać koszty wytworzenia na różnych poziomach szczegółowości, włącznie z kosztami pojedyńczych wyrobów. Konkretne rozwiązania systemu rachunku kosztów (architektura systemu) mogą być różne w poszczególnych przedsiębiorstwach. Przyjęte rozwiązania zależą od oczekiwań kierownictwa przedsiębiorstwa co do obszarów szczegółowej analizy zdarzeń i ich wpływu na koszty i przychody. Ustalenia powinny być spisane a opis powinen stanowić element dokumentacji: 1. Przyjęte przez jednostkę zasady (polityka) rachunkowości 2. Organizacja i dokumentowanie procesów produkcyjnych Przyjęte zasady rachunkowości Podczas ustalania architektury systemu rozliczania kosztów należy uwzględnić następujące zagadnienia: -------------------------------------------------------------------------------- Temat Opis Uwagi ------------------ ------------------------ -------------------------------- Ceny rzeczywiste Materiały i wyroby wyceniane wg kosztów rzeczywistych, np. materiały wg FIFO, wyroby wg kosztów rzeczywistych (zarejestrowanych) Jest wiedza o rzeczywistym poziomie kosztów. Można szybko reagować na zmiany marży Ceny ewidencyjne Materiały i wyroby wyceniane wg stałych cen ewidencyjnych Łatwe porównywanie kosztów Można nie zauważyć zmian kosztów Rzeczywisty czas Trzeba wpisywać podczas operacji (pracy) rejestrowania danych Jest wiedza o rzeczywistym produkcyjnych poziomie kosztów. Normatywny czas Koszty operacji zawarte operacji (pracy) są w kosztach produktu Program ustala czas operacji wg liczby produktów Nie trzeba rejestrować czasu Ale gdy normatyw niewłaściowy, to koszty też są niewłaściwe. Ew. można okresowo porównać koszty naliczone z poniesionymi Stawki godzinowe Stawki robocizny bezpośr, prac przygotow, narzuty Należy dokładnie ustalić, które koszty obejmują. Administracja ? Utrzymanie ruchu ? Amortyzacja ? Normatywne koszty materiałów Ustalanie kosztów normatywnych Jak często porównywane są koszty normatywne z rzeczywistymi ? Jak obliczane są odchylenia ? Jakie kolejne kroki po ustaleniu odchyleń ? BM > Porównanie cen materiałów [BM_OPC10] Normatywne koszty operacji (pracy) Ustalanie kosztów normatywnych Jak często porównywane są koszty normatywne z rzeczywistymi ? Jak obliczane są odchylenia ? Jakie kolejne kroki po ustaleniu odchyleń ? Rozchód wsteczny (Backflush) Rozchód ustalany na podstawie przychodu wykonanych produktów Zapisy w programie nie dają prawdziwych informacji o zapasach W modelu JiT Backflushing jest stosowany i zalecany Braki i powtórzenia operacji Rejestracja braków i powtórzeń czy włączenie do bazy normatywnej Czy rejestrowanie pozwoli usprawnić proces produkcyjny Koszty pośrednie Koszty pośrednie 'narzucane' są na robociznę bezpośrednią i prace przygotowawcze Należy dokładnie ustalić, które koszty obejmują. Administracja ? Utrzymanie ruchu ? Amortyzacja ? Prace przygotowawcze (Tpz) (Setup) Czy rejestrować Tpz ? Czy rejestrowanie Tpz usprawni planowanie operacji i da więcej oczekiwanych danych o kosztach ? Czasy przestojów Czy rejestrować czasy i przyczyny przestojów ? Czy i jak koszty przestojów ujęte będą w rachunku kosztów ? Produkcja na zamówienie a produkcja na magazyn Czy będzie taki sam system kosztów ? W jakim stopniu ilość w serii (szarży) wpływa na koszty wytworzenia ? --------------------------------------------------------------------------

4. Alternatywne systemy rozliczania kosztów

ABC Rachunek kosztów działań

ABC Activity Based Costing. Rachunek kosztów działań. Metoda rozliczania kosztów pośrednich zmiennych i stałych. Polega na przyporządkowaniu tych kosztów do poszczególnych działań w ramach procesów gospodarczych: produkcyjnych i handlowych. Np. wg zleceń, rynków lub klientów. Zastępuje tradycyjną metodę podziałowego rozliczania kosztów pośrednich np. wg udziału kosztów robocizny w kosztach całkowitych. Jest szczególnie przydatny, gdy koszty stałe są wyraźnie większe od kosztów zmiennych.

RCA Zasobowy rachunek kosztów

RCA Resource Consumption Accounting. Zasobowy rachunek kosztów. W Polsce: ZPRK/RPCA Zasobowo-procesowy rachunek kosztów. Wdrażany przez ABC Akademia Sp. z o.o. z Poznania. Koncepcja zasobowo-procesowego rachunku kosztów jest rozszerzeniem sposobu rozliczenia kosztów pośrednich produkcji oraz innych kosztów, np. kosztów sprzedaży w programie Trawers ERP. ZPRK umożliwia rozliczenie kosztów pośrednich wg innych kluczy niż czasy operacji lub procent narzutu na koszt robocizny. Np. koszty energii elektrycznej mogą być przypisywane do maszyn wg wskazań liczników a dalej rozdzielane wg czasu produkcji konkretnych produktów. Także inne koszty, np. koszt obsługi klienta, koszty magazynowania, koszty transportu, itp. można przypisać do konkretnego klienta, produktu czy grupy produktów. Jest to istotne także w kontekście IoT, gdyż w zasadzie każde urządzenie może raportować swój stan do systemu ERP. Wspólpraca rozwiązań firmy ABC Akademia z programem Trawers ERP może być dwukierunkowa. Program EPR może wysyłać dane o kosztach produkcji z kartoteki zleceń ZP Produkcja i o pozostałych kosztach z modułu ZO Zakupy. Po przetworzeniu i przydzieleniu kosztów do konkretnych produktów, lub pod-produktów, rodzajów działalności lub klientów, koszty można wczytać do modułu KG Księga główna jako dokumenty poleceń księgowania.

5. Tematy powiązane

Obliczanie kosztów normatywnych Wycena przychodu z produkcji Koszty w systemie produkcji Koszty produkcji na przykładach Koszty WIP. Produkcja w toku Obliczanie kosztów pośrednich JC Raporty. Koszty zleceń Opis systemu produkcji Słowa kluczowe #Produkcja-Kalkulacje #Produkcja-Zlecenia #Produkcja-Koszty #TrawersERP-ProcesyGospodarcze

Załącznik: Ewidencja księgowa

------------------------------------------------------------------------------ WIP Materiały Prod w toku ----o---- ----o---- | ----------------------> | | Materiały bezpośred | | | | Wynagrodzenia | ----o---- | | ----------------------> | | Robocizna bezpośred | | | | Rozliczenie Naliczone | COGS koszt pośr koszt pośr | Produkcja Koszty prod sprzedanej ----o---- ----o---- | ----o---- ----o---- KP | | ----------> | --------> | -------------> | naliczone |KP absorbow | Wykonana | Sprzedana | | | | w okresie | w okresie | |<--------->| | | | Odchylenie | w okresie (do rozliczenia) ------------------------------------------------------------------------------ Material WIP ----o---- ----o---- | -------------------> | | Material direct | | | | Payroll | ----o---- | | -------------------> | | Direct Labor | | | | OH Control OH Applied | Finished Control COGS ----o---- ----o---- | ----o---- ----o---- OH | | -------> | ------> | -----------> | used| |OH Applied | Completed| Sold | | | | in period| in period | <---------> | Variance | in period (to distribute) -----------------------------------------------------------------------------

Kolejne transakcje

Wn Ma ----------------- ------------------------------- 1. Zakup materiałów Materiały Wn Zobowiązania wobec dostawców Ma 2. Zakup komponentów do produkcji Materiały Wn Zobowiązania wobec dostawców Ma 3. Wydanie materiałów na produkcję Prod w toku (WIP) Materiały 4. Koszty robocizny (Labor Costs) Wynagrodzenia Zobowiązania wobec pracowników i pozostałe zobowiązania 5. Zobowiąz wobec Kasa / Rach bankowy pracowników 6. Prod w toku (WIP) Wynagrodzenia Rozliczenie kosztów pośrednich 7. Pozostałe koszty pośrednie Rozliczenie Kasa / Rach bankowy kosztów pośrednich 8. Rozliczenie Amortyzacja kosztów pośrednich 9. Absorbowanie kosztów pośrednich Prod w toku (WIP) Koszty pośrednie naliczone 10. Przychód wyrobu gotowego Rozlicz produkcji WIP 11. Sprzedaż wyrobu Należności Przychody 12. Koszty prod sprzed Rozliczenie produkcji (GOGS) 13. Rozliczenie odchyleń Koszty pośrednie Prod w toku (WIP) naliczone Koszty prod sprzedanej (COGS) Rozliczenie produkcji Rozliczenie kosztów pośrednich